قوله : و الهمس : همس با هاء مفتوحه و ميم ساكنه عبارت است از خروج حرف از دهان با صدائى غير قوى و حروفى كه واجد اين خصوصيّت هستند بنام حروف مهموسه خوانده ميشوند و آنها عبارتند از : ت - ث - ح - خ - س - ش - ص - ف - ك - ه قوله : و الشّدة : اهل فنّ در تعريف و تفسير آن گفته‌اند : شدّت عبارتست از انحصار تام صوت حرف در وقت اسكانش در مخرج دهان . قوله : و الرّخاوة : رخاوه عبارتست از عدم انحصار صوت حرف در وقت اسكانش در مخرج دهان . قوله : تقتضى ان يكون العالم بها : ضمير در [ بها ] به تلك الخواصّ راجع است . قوله : اذا اخذ : ضمير فاعلى در [ اخذ ] به عالم راجع بوده و كلمه [ اخذ ] يعنى شرع . قوله : مركب منها : ضمير در [ منها ] به حروف راجع است . قوله : لا يهمل التناسب بينهما : ضمير در [ بينهما ] به لفظ و معنى راجع است . قوله : قضاء لحق الحكمة : كلمه [ قضاء ] يعنى اداء و اضافه [ حق ] به [ الحكمة ] اضافه بيانيّه بوده و تقدير عبارت چنين مىشود : اداء لحق هو حكمة اتصاف الحروف بتلك الخواص . قوله : الذى هو حرف شديد : حروف شديد عبارتند از : أ - ب - ت - ج - د - ط - ق - ك و حروف متوسط بين شديد و رخوه عبارتند از :